Excursie naar de Anne Frank Stichting: “In één woord: indrukwekkend!”

Leestijd: 7 minuten
Excursie naar de Anne Frank Stichting: “In één woord: indrukwekkend!”
Portret van Anne Frank (annefrank.org)

De excursie naar de Anne Frank Stichting was een ervaring die door onze leden werd beschreven als ” Ik zal deze dag nooit meer vergeten!” en “Ik ben blij dat ik met onze vereniging eindelijk het achterhuis in kon“. Behoorlijk indrukwekkend dus. En zo vlak voor de verkiezingen van het Europees Parlement, die onder andere onze waker moet zijn om een Derde Wereldoorlog te voorkomen, kon deze excursie naar het duistere ’40-’45 niet actueler zijn.

Een vader met een missie
Op dinsdag 21 mei 2019 was het dan eindelijk zover; de excursie naar de Anne Frank Stichting. De stichting is op 3 mei 1957 mede door de vader van Anne, Otto Frank, opgericht. Otto heeft hierin een duidelijke filosofie:

Portret van Otto Frank (annefrank.org)

“We kunnen het verleden niet veranderen. Het enige dat we kunnen doen is van het verleden te leren en te beseffen wat discriminatie en vervolging van onschul-dige mensen betekent” – Otto Frank





De vader van het inmiddels wereldberoemde Joodse meisje uit Mokum had aan den lijve ondervonden wat oorlog betekent en wat haat naar elkaar allemaal tot gevolgen kan hebben. Hij wilde daarom een plek creëren waar mensen elkaar konden ontmoeten, stelde het dagboek van Anne ter beschikking en opende ‘het Achterhuis’ voor het publiek:

“Ik vind dat het achterhuis behalve een museum, een ontmoetingsplek moet worden en een plek voor reflectie en inspiratie” – Otto Frank

Otto Frank op de dag van de opening van het Achterhuis (annefrank.org)

Een warm welkom
Dr. Wies Dinsbach en drs. Cihan Tekeli, beiden werkzaam bij de Anne Frank Stichting, heetten onze leden van harte welkom in hun prachtige onderkomen. De dag zal in het teken staan van een van de belangrijkere kenmerken van een goede jurist: een goed ontwikkeld inlevingsvermogen en maatschappelijke sensitiviteit.

Een shortfilm over het vorig jaar (2018) volledig gerenoveerde ‘anne frank huis’.

Waarom meedoen?
We begonnen met een korte voorstelronde en waarom leden zich hadden opgegeven. Opvallend was dat iedereen wel een persoonlijke reden had om zich aan te melden. Of dat nu was omdat ze nog nooit in het Achterhuis waren geweest, of zelf een Joodse achtergrond hadden. Iedereen had vandaag een missie: meer te weten komen over het Joodse meisje Anne Frank, die in februari 1945 samen met haar zus Margot ziek en uitgeput stierf in het concentratiekamp Bergen-Belsen.

Onze leden werden welkom geheten en werden meteen geprikkeld door een cartoon.

De actualiteiten
Om alles in perspectief te zien, begonnen we met de hedendaagse actualiteit. Wat speelt er zoal? We krijgen een aantal recente krantenkoppen te zien. Aan de leden wordt gevraagd welke krantenkoppen hen nou heeft bezig gehouden. En dat met de buurman- of vrouw te bespreken. Er werden onderwerpen besproken, zoals etnisch profileren bij de politie en de belastingdienst, de Nashville-verklaring waarin reeds verworven LHBT+ rechten worden teruggedraaid en de aanval op een Joods restaurant in Amsterdam.

Na het warme welkom, werden onze leden meteen aan het werk gezet door te discussiëren over een aantal actuele krantenkoppen, zoals:” Horecazaken berispt na discriminatie aan de deur” en “Kabinet wil dat de politie naar ras en etnische afkomst kan kijken bij wapenaanvraag” en “Pakt een rechter met een migratieachtergrond een zaak anders aan?”

De ernst cirkel
Na de actualiteitendiscussie, kregen we als groep onder het mom van ‘discriminatie en gelijkwaardigheid’ diverse casu uit de praktijk voorgeschoteld. We gingen in vier groepen uiteen en kregen een gesloten envelop mee. In de envelop zaten diverse casu die we vervolgens moesten leggen op de ‘ernst cirkel’. De ernst cirkel bestaat uit diverse ringen van: ‘niet erg’, ‘beetje erg’, ‘ernstig’ tot ‘zeer ernstig’. Het was interessant om te zien dat sommige groepen met bepaalde casu een heel ander resultaat hadden. Eerst was er ongeloof (“Hoe kun je dat nou niét ernstig vinden?” of “Zo erg is dat toch niet?”). Echter, na een gezamenlijke reflectie kwam de groep erachter dat een casus op zijn meritus moet worden beoordeeld. De context kan verschillen waardoor iets wel of juist niet als ernstig werd beleefd. Dat was voor een aantal leden zeker een eyeopener.

De ernst cirkel. Een buitengewoon interessant instrument om met elkaar in debat te gaan wat nu eigenijk wel en niet (zeer) ernstig is. Context is hier het toverwoord.

Voor of tegen?
Na de ernst cirkel, was het tijd om de leden in twee groepen te verdelen en deze een specifieke situatie te laten analyseren. Daarbij werd gevraagd “Wat vinden jullie van deze zaak en de uitlatingen?” en “Wat vinden jullie van de (juridische) aanpak?” Voor de leden die vorige maand de Hoge Raad hadden bezocht, was een casus in ieder geval geen verrassing meer. Het was de casus van de rapper die is vervolgd voor zijn rap waarin hij onder andere aangaf dat hij de joden nog meer haatte dan de nazi’s en dat hij flikkers geen hand gaf. De tweede casus was een man die was aangehouden door de politie voor majesteitsschennis. Hij had namelijk geschreeuwd “Fuck de koning.” De groep moest voor- en tegenargumenten bedenken waarom in deze zaken wel of juist geen vervolging moest plaatsvinden. Het leverde een mooi resultaat op, evenals een aantal leuke argumenten.

Lunch
Na het harde werken in de ochtend, was het tijd voor de lunch. De lunch was van uitermate hoge kwaliteit en alle leden gingen dan ook voldaan het middagprogramma tegemoet.

De leden waren buitengewoon verrast met de zeer luxe lunch.

Over dat Joodse meisje uit Mokum
Na de lunch, stond het verhaal van Anne Frank centraal. Het verhaal over de acht personen uit het Achterhuis en dat Anne bijvoorbeeld een wereldberoemde schrijver wilde worden. Dat laatste is haar zeker gelukt: haar dagboek is inmiddels in meer dan 70 (!) talen uitgebracht en is een van de meest gelezen boeken ter wereld.

Het Achterhuis is een ware ode aan het wereldberoemde Joodse meisje Anne Frank.

Bezoek aan het achterhuis
Na de informatieve sessie over Anne en haar omgeving, was het tijd om zelf op excursie te gaan in het Achterhuis. We werden door Wies en Cihan begeleid en met een audiotour in het volledig gerenoveerde Achterhuis ‘losgelaten’. Het is onwerkelijk om te zien hoe we tijdens de oorlog met mensen omgingen. Deze ‘stippenkaart’ hieronder geeft aan hoe serieus de Nazi’s in 1941 het registreren van Joodse Amsterdammers nam.

“Op bevel van de nazi’s maken Amsterdamse ambtenaren in het voorjaar van 1941 deze ‘strippenkaart’ waarop is aangegeven waar in de stad Joden wonen. Iedere stip staat voor tien Joden.” – het Achterhuis (Anne Frank Stichting)

De Nazi’s lieten het niet bij registreren. In 1942 wordt de gele Jodenster ingevoerd. Deze moeten Joden zichtbaar dragen.

De kenmerkende gele Jodenster die Joden moesten dragen tijdens de Tweede Wereldoorlog. (Anne Frank Stichting)

Reflectieronde van het bezoek
Na een indrukwekkende zoektocht door het Achterhuis, was het tijd voor reflectie. De leden gaven aan echt onder de indruk te zijn van het verhaal en het Achterhuis. Sommige leden moesten zelfs ‘uit het huis meegenomen worden’, omdat we anders uit de tijd zouden lopen. Je raakt niet uitgekeken. Opgemerkt werd ook dat iedereen in het Achterhuis muisstil was, zelfs de kinderen.

Dit is een foto die door ons vanuit de binnentuin van het Achterhuis is gemaakt. De bovenste twee ramen met shutters is het Achterhuis. Een wel heel bijzondere kijk ‘achter de schermen’!
(M. Achterbergh-Copier)

Historie
De leden mochten vooraf aangeven of ze specifieke vragen hadden over Anne Frank, het Achterhuis of in bredere zin, de Tweede Wereldoorlog. Speciaal voor ons schoof dr. Gertjan Broek aan, historicus en specialist, gelieerd aan de Anne Frank Stichting.

Dr.Broek (LinkedIn)

Dr. Gertjan Broek is historisch onderzoeker bij de Anne Frank Stichting. In 2014 behaalde hij zijn doctoraal met zijn proefschrift “Weerkorpsen. Extreemrechtse strijdgroepen in Amsterdam, 1923 – 1942”.
Tijdens zijn introductie had hij een kleine verrassing: hij heeft zelf namelijk ook op de Open Universiteit gestudeerd!


Eerst had dr. Broek een korte lezing over het wettig gezag in Nederland, de rol van burgemeesters en politie, emigratiepogingen en anti-Joodse maatregelen. Na deze inspirerende lezing, was er nog ruimte voor vragen. Zo werd gevraagd waarin het Italiaanse en Duitse facisme verschilden. Ook werd gevraagd hoe het nou zat met die afgeplakte pagina’s in het dagboek. En wie heeft Anne nou verraden? Dat laatste wordt op dit moment (wederom) onderzocht door een serieus onderzoeksteam.

De twee afgeplakte pagina’s uit het dagboek zijn na al die jaren ontrafeld.

Intensief maar voldaan
Om 16:00 uur was het, toch wel best intensieve programma, tot een einde gekomen. Het was een bijzondere excursie met ruimte voor debat, verschillende meningen, inzichten en ervaringen. Om het geheel af te sluiten kregen alle leden een postkaart waar zij een boodschap naar zichzelf mochten opschrijven wat ze van deze dag zouden meenemen voor zichzelf. Over enkele weken (na de excursie) krijgt iedereen deze postkaart thuisgestuurd.

Via deze weg willen we alle medewerkers van de Anne Frank Stichting bedanken die deze bijzondere dag voor onze leden mogelijk hebben gemaakt. En zo leeft het verhaal van Anne Frank voort. Om de dag in één woord te beschrijven: “indrukwekkend!”

Dr. Broek gaf aan het einde van zijn presentatie nog een lijst met aanbevolen literatuur.
Hieronder staat de lijst.

Aanbevolen literatuur:
Peter Romijn, Burgemeesters in oorlogstijd. Besturen tijdens de Duitse bezetting (2006)
Peter Romijn, Boosaardig bestuur (2003)
Guus Meershoek, Dienaren van het gezag. De Amsterdamse politie tijdens de bezetting (1999)
Gertjan Broek, Weerkorpsen. Extreemrechtse strijdgroepen in Amsterdam, 1923-1942 (2014)
Rebecca Erbelding en Gertjan Broek, German bombs and US bureaucrats. How escape lines from Europe were cut off (2018)
Katja Happe, Veel valse hoop. De Jodenvervolging in Nederland, 1940-1945 (2018)
Jacob Presser, Ondergang. Vervolging en verdelging van het Nederlandse Jodendom, 1940-1945 (1965)