Lezing Stikwerda: ‘Meer veiligheid betekent niet minder risico’s’

Leestijd: 3 minuten
mr. dr. Stikwerda

Op 08 juni 2019 kwam mr. dr. Litska Stikwerda, universitair docent aan de Open Universiteit, vertellen over een hoofdstuk dat zij heeft geschreven in het onlangs uitgebrachte boek ‘De veilige stad als collectief doel’. Haar lezing ging over onderwerpen als de verschuiving van een ‘post-crime’ naar een ‘pre-crime society’. Daarbij was aandacht voor de risicomaatschappij van Beck en de controlecultuur van Garland.

Een verschuiving in veiligheid
Volgens criminologen en sociologen kunnen we de huidige maatschappij typeren als een risicomaatschappij, waarin een veiligheids- of controlecultuur heerst. De nadruk ligt niet meer op het opsporen van reeds gepleegde criminaliteit, maar op het voorkomen van criminaliteit. Stikwerda zoomde daarbij in op de verschuiving van de ‘post-crime’ naar de ‘pre-crime society’. Criminaliteit werd altijd gezien als een schade berokkenend iets of als ‘het kwaad’. Er is een verschuiving gaande van reactief, naar preventief optreden door de politie, waarin criminaliteit niet meer wordt gezien als schadeberokkening maar meer als een (te voorkomen) risico. Dit wordt ook de risicomaatschappij genoemd. 

Voorkomen is beter dan genezen?
Het voorkomen van criminaliteit lijkt op het eerste gezicht een nobel doel, maar brengt ook allerlei risico’s met zich mee voor o.a. het recht op privacy en de onschuldpresumptie en uiteindelijk onze vrijheid. Daarbij werd o.a. ingezoomd op de controlecultuur van David Garland en de risicomaatschappij van Beck. Kun je echter alle risico’s wel uitsluiten en/of voorkomen? Vervolgens werd het voorzorgstrafrecht besproken, dat onder andere is gecodificeerd in artikel 134a Wetboek van Strafrecht. In dit artikel is geregeld dat het vergaren of verschaffen van inlichtingen tot het plegen van een terroristisch misdrijf strafbaar is. De vraag is dan: waar ligt de grens? Wanneer heeft iemand dusdanig handelingen gepleegd, zodat iemand strafbaar is? Dat was een interessante discussie die werd gevoerd tijdens de lezing. 

Litska Stikwerda begint haar presentatie over “meer veiligheid betekent niet minder risico’s”

Predictive policing
Daarbij is het preventieve toezicht al enige jaren zichtbaar bij de politie. De politie zet steeds vaker preventief toezicht in, zoals bijvoorbeeld op stations. De politie is dan zichtbaar (in uniform) als onzichtbaar (in burger) aanwezig. De politie kan dan, als dat nodig is, reactief reageren op mogelijke dreigingen. Daarbij speelt cameratoezicht ook een steeds grotere rol. Daarbij werd het fenomeen ‘predictive policing’ besproken, waarbij de politie op basis van big data een risicoanalyse kan maken. Denk daarbij aan het voorspellen waar een mogelijk misdrijf wordt gepleegd en wanneer. In de USA gaan ze nog een stap verder en analyseren ze ook wie mogelijk het misdrijf zou kunnen plegen. De vraag is of dit botst met de morele fundamenten van het strafrecht. 

Meer veiligheid betekent niet minder risico’s
De conclusie was: meer veiligheid betekent dus niet minder risico’s, maar wel andere risico’s. Tezamen vormen die risico’s (schending van het legaliteitsbeginsel, de onschuldpresumptie en het recht op privacy) een groot risico. Het legaliteitsbeginsel, de onschuldpresumptie en het recht op privacy zijn belangrijke voorwaarden voor de rechtsstaat, waarin de vrijheid van de burger centraal staat. Indien die voorwaarden geschonden worden, komt de rechtsstaat en uiteindelijk onze vrijheid in gevaar.

Bestuurslid Patricia bedankt onze gastvrouw voor het interessante mini college over veiligheid

Literatuurtip
Mr. dr. Litska Stikwerda is universitair docent aan de Open Universiteit. Ze heeft een hoofdstuk geschreven in het onlangs uitgebrachte boek “De veilige stad als collectief doel”. Het boek is onder redactie van Emile Kolthoff en Jan Willem Sap door meerdere docenten en onderzoekers van de Open Universiteit geschreven.