Geen routekaart om moeiteloos tot de perfecte scriptie te komen. Wel een schat aan informatie over de ups en downs van drie ervaringsdeskundigen. Dat stond centraal tijdens het webinar ‘juridisch schrijven’ op zaterdag 31 oktober. Het scriptietraject dat Ankie, Kerstin en Mark hebben doorlopen (of op dit moment nog doorlopen) verschilt op veel punten van elkaar. En juist dat maakte deze AJV-bijeenkomst zo interessant. Docent Tom Herrenberg voegde daar bovendien zijn ervaring als schrijver van diverse publicaties en begeleider van scriptiestudenten aan toe.
Het begint al bij de basics. “Houd het klein. Streef niet naar het oplossen van wereldvrede”, houdt Mark ons voor. En “ga niet maandenlang gestrest door het leven. Neem af en toe juist een weekje rust om te voorkomen dat je in een tunnel belandt.” Kerstin wijst ons direct op het belang van focus tijdens het traject: “Je zult op veel momenten kunnen afdwalen. Zoveel artikelen zijn interessant, maar daarmee nog niet relevant. Een goede onderzoeksvraag geeft je houvast tijdens het traject.” En ook Ankie beaamt dat: “Besteed heel veel aandacht aan je onderzoeksvraag zodat je weet waarover je aan het schrijven bent. Zijn dingen niet duidelijk, of begrijp je tips en adviezen van je begeleider niet helemaal, vraag dan vooral door.”
Iteratief proces
Tom legt ons uit wat in het kader van het schrijven van een scriptie bedoeld wordt met een iteratief of cyclisch proces. “Er is geen vaststaand recept dat je moet volgen. Geen routekaart die je van A naar B brengt. Je gaat door verschillende fasen die zich blijven herhalen. Je start met een redelijk goed beeld van wat je wilt onderzoeken, maar vaak kom je gaandeweg nieuwe informatie tegen die je dwingt om je delen aan te scherpen. Je leest bijvoorbeeld een artikel ter voorbereiding van hoofdstuk drie waardoor je concludeert dat je je definitie in hoofdstuk twee toch moet aanpassen. Zo blijf je heen en weer gaan.”
Onderwerpkeuze
Maar voor het zover is moet er natuurlijk eerst een onderwerp gekozen worden. Kerstin: “Kies een onderwerp dat aansluit bij je interesses en vooral: waar je een jaar mee bezig kunt zijn.” Mark: “Het kan zeker de moeite waard zijn om al een onderwerp in gedachten te houden terwijl je nog lang niet aan je scriptie toe bent. Je krijgt dan meer mee van wetswijzigingen of interessante jurisprudentie of leest misschien al eens wat artikelen. Als je dan aan je scriptie begint, ben je al veel meer op de hoogte van je onderwerp en dan gaat het schrijven van een scriptie ook makkelijker” Ankie: “Ook een onderwerp dat je al eens eerder hebt besproken in een paper kan nog voldoende aanknopingspunten bieden voor een masterscriptie.”
Eén van de vereisten voor een goed scriptie-onderwerp is originaliteit, maar Tom weet dit te relativeren: “Er zijn maar weinig onderwerpen waar nog nooit over is geschreven. Natuurlijk moet er een zekere mate van originaliteit in zitten. Dat kan een nieuwe casus zijn, maar dat kan ook een nieuwe wending of een nieuw perspectief op een reeds bestaand juridisch vraagstuk zijn. Dat is wellicht lastiger te vinden bij onderwerpen waarover al erg veel scripties zijn geschreven. Maar als je enthousiast bent over een bepaald onderwerp moet je daar zeker niet te zwaar aan tillen.”
Van onderwerp naar onderzoeksvraag
Na het kiezen van een onderwerp is de volgende stap het formuleren van een goede onderzoeksvraag. Kerstin: “Dat hoeft niet meteen een schot in de roos te zijn. Je voorstel gaat een paar keer heen en weer tussen jou en je scriptiebegeleider. En de aanscherping volgt in de weken en maanden daarna.” Mark: “Een goede onderzoeksvraag is goed afgebakend en ondubbelzinnig. Daarmee heb je houvast. Je moet een goede middenweg vinden tussen een strak plan en ook ruimte om gaandeweg uit te vinden wat de precieze focus moet zijn.”
De ‘heb ik niets aan’-stapel
Is je onderzoeksvraag eenmaal helder dan begint eindelijk het echte struinen in literatuur en natuurlijk het schrijven. Ankie: “Af en toe verdwalen in literatuur, dat overkomt iedereen. Dan kom je een boeiend artikel tegen en ontstaat er een tijdelijke ‘chaosfase’. Hoe verder je komt, hoe beter je het onderscheid kunt maken tussen interessant en relevant aan de ene kant, en interessant maar niet relevant aan de andere kant. En dan belandt dat boeiende stuk toch op de stapel ‘heb ik niets aan’. Dat hoort er gewoon bij.”
Sneeuwbalmethode
Een beproefde methode van literatuuronderzoek is de sneeuwbalmethode. Je begint bij een interessant artikel en kijkt dan in de voetnoten naar welke arresten en publicaties wordt verwezen. Die zoek je op en ook daar kijk je weer in de voetnoten. Kerstin: “Je kunt zo enorm verdwalen, maar je ontdekt ook snel genoeg welke namen steeds terugkomen en dus blijkbaar toonaangevend op dit onderwerp zijn.” Mark: “Interessante artikelen verzamelde ik in een grote multomap en las ik meerdere keren. Iedere keer met een andere deelvraag in gedachten. Zo begon ik informatie te clusteren.”
Bijhouden van bronnen
We staan wat uitgebreider stil bij het goed bijhouden van bronnen tijdens het literatuuronderzoek. Ankie: “Het overkomt iedereen. Je vergeet een bron te noteren en bent vervolgens een week aan het zoeken maar kunt ‘m nergens meer terugvinden.” Kerstin: “Maak meteen een goede literatuurlijst aan, dat scheelt je later zoveel werk.” Ook Mark beaamt dit: “Mijn scriptie had 347 voetnoten. Die allemaal op het eind controleren en aanvullen is niet te doen.” Geen van de studenten gebruikten hiervoor speciale tools en ook Tom geeft aan dat dit niet per se nodig is: “Van belang is dat je bij elk stuk dat je vindt een korte aantekening maakt: waar heb je het gevonden en waarom denk je dat het bruikbaar is? Daar is geen ingewikkeld systeem voor nodig, dat kan in een word-document. Zolang je het maar goed bijhoudt.”
“Vergeet je eigen mening niet”
Ben je eenmaal aan het schrijven, dan probeer je natuurlijk iets toe te voegen aan je gevonden literatuur. Mark: “Kijk niet alleen naar schrijvers waar je het mee eens bent, maar noteer juist ook de tegenargumenten en weerleg ze. Maar een scriptie is ook meer dan enkel het naast elkaar zetten van wat anderen over jouw onderwerp hebben gezegd. Vergeet je eigen mening niet. Hoe je die goed academisch moet onderbouwen leer je al bij het vak ‘Recht in Context’.”
Scriptiebegeleiding
Tot slot staan we uitgebreid stil bij de scriptiebegeleiding. De meeste studenten krijgen een begeleider toegewezen, maar je kunt ook zelf op zoek gaan. Mark: “Als je al een scriptiebegeleider op het oog hebt, benader hem of haar dan zelf. Als hij of zij er ook voor open staat om je scriptie te begeleiden, dan kom je er met de scriptiecoördinator wel uit dat die persoon ook aan je toegewezen wordt.” Kerstin: “Denk voor je eerste kennismaking goed na over hoe je zelf graag begeleid wilt worden. Ik heb meteen verteld over mijn persoonlijke situatie en over mijn valkuilen. En ik heb mijn scriptiebegeleider gevraagd even aan de bel te trekken als hij te lang niets van mij hoorde. Dan kreeg ik een berichtje ‘hoe gaat het er mee?’. En dat hielp mij enorm.”
Maar als je nu te vaak om hulp of begeleiding vraagt, heeft dat dan geen negatieve invloed op je uiteindelijke beoordeling? Tom: “Er is geen goed of fout. De één wil zo zelfstandig mogelijk werken, de ander wil liever regelmatig contact. De mate van zelfstandigheid is een beoordelingsfactor, maar niet van doorslaggevend belang. Laat het je er in ieder geval niet van weerhouden om hulp te vragen als je die nodig hebt.”
Scriptiecafé
Omdat het schrijven van een scriptie soms ook eenzaam kan zijn en bovendien de ervaring van andere studenten je verder kan helpen sluiten we de bijeenkomst af met een oproep. Schrijf je op dit moment een scriptie of ga je daar later dit collegejaar aan beginnen? En heb je behoefte aan contact met ‘lotgenoten’? Meld je dan aan via info@amstjurver.nl. Bij voldoende belangstelling starten we een (vooralsnog virtueel) scriptiecafé waar we nog meer ervaringen uit kunnen wisselen en elkaar verder kunnen helpen. Want om af te sluiten met het advies van onze voorzitter Mark: “Probeer er ook een beetje van te genieten. Er komen genoeg momenten waarop je er lekker in zit. En juist dan moet je gas geven!”
